Article on other languages:
- كريت
- Creta
- Востраў_Крыт
- Крит
- Kreta
- Kreta
- Creta
- Kréta
- Крит
- Creta
- Kreta
- Kreta
- Κρήτη
- Crete
- Kreto_(insulo)
- Creta
- Kreeta
- Kreta
- کرت
- Kreeta
- Crète
- כרתים
- Kreta
- Kréta
- Creta
- Kreta
- Krít_(eyja)
- Creta
- クレタ島
- Kreta
- 크리티_지역
- Kreta
- Creta
- Kreta
- Kreta
- Krēta
- Крит
- Kreta
- Kreta
- Kreta
- Kreta
- Kreta
- Creta
- Kriti
- Creta_(insulă)
- Крит
- Creta
- Crete
- Kréta
- Kreta
- Крит
- Kreta
- Girit
- Крит
- کریٹ
- Candia
- Crete
- 克里特
Крит (грек. Κρήτη) — грексен чи пысăк утравĕ.
Тупмалли |
Географи
Вăтаçĕр тинĕсĕнче 5-мĕш вырăнта, Европăран 110 çухрăмра, Азирен 175 çухрăмра, Африкăран 300 çухрăмра вырнаçнă. Крит утравне виçĕ тинĕс хумĕсем — Ионик, Ливи тата Эгей — çапăнаççĕ. Крит — Грецин 13 çĕрĕсенчен пĕри. Патшалăхăн чи пысăк, Тухăç Вăтаçĕртинĕсĕнче иккĕмĕш (Кипр утравĕ хыççăн) утравĕ. Эгей тинĕсĕн кăнтăр енче пулать. Тĕп хули — Ираклион. Çĕр лаптăкĕ — 8336 çм². Çыранĕсен вăрăммăшĕ — 1046 çухрăм. Крит çĕрĕсем туллă-сăртлă. Ту тăрăхĕсем утрава анăçран тухăçалла тухаççĕ, вĕсем виçĕ пайран тăраççĕ:
- Шурă Тусем е Лефка Ори, анăç енче (çӳллĕшĕ 2452 м. çитет)
- Ида е Псилорит, утрав варинче (çӳллĕшĕ 2456 м. таран)
- Диктей е Ласифи тăвĕсем (2148 м. çӳллĕш).
Крит утравĕн тăвĕсем çинче çĕр ĕçĕсене тытмалли нумай тухăçлă çĕрлĕ тата çителĕклĕ нӳрĕклĕ платтăсем пур. Пысăкраххисем: Ласифи якатăвĕ, Омалос якатăвĕ тата Ниды якатăвĕ. Çапла та тусенче чылай чул хăвăлĕсем, нумайăшне авал чӳк вырăнĕ туса усă курнă, çакăн пирки чылай археологи тупăнăвĕсем пĕлтереççĕ. Вĕсенчен паллăраххисем: Диктей, Идей, Мелидон (Апокорон çĕрĕнче), Омалоса чул хăвăлĕ (Ханьи çĕрĕнче) тата Сентони чул хăвăлĕ (Рефимно çĕрĕнче). Крит çинче шывсем-кӳлĕсем сахал, вĕсем пĕчĕк çеç, пĕр кӳлĕ çеç — Курна, вăл Апокорон çĕрĕнче.
Климачĕ
Крит икĕ климат тăрăхĕсенче — Вăтаçĕртинĕс тата Çурçĕр-Африка. Утравĕн климачĕ умеренный (чăвашла куçарма кирлĕччĕ: вăхăтлă, чухă, шутлă...). Нӳрĕклĕхĕ чылай пулма пултарать, тинĕсе çывăхлăхран килет. Хĕлсем çемçе, анчах та çилĕллĕ. Айлăмсенче юр патах ӳкмест, çапах та туллă çĕртре часах çăвать. Çу тăршшипех вăтам температура утрав çинче +20 — +30 °C. Çак йĕркерен тухакан Критăн кăнтăр çыранĕ шутланать, вăл вара Çурçĕр-Африка климачĕн тăрăхĕнче, çавăн пирки кунта çусем шăрăхрах, хĕлсем çемçерех.
Утрав çĕрĕсем
Крит утравĕ — Грецин аяк çĕрĕ шутланать. Вăл тăватă çĕрснчен (облаçсенчен, провицисенчен, номсенчен (греч. νομοί)тăрать:
Хулисем
Пысăкраххисем çаксем пулаççĕ:
- Ираклион — утравăн тĕп хули, (275000 çын).
- Хания (139000 çын).
- Ретимно (69290 çын).
- Иерапетра (21025 çын).
- Агиос-Николаос (19000 çын).
- Сития (9075 çын).
Халăхĕ
Критра 2005 çулта халăхĕн шуче 650000 çын пулнă.
Курса çӳремеллисем
Крит утравĕ çинче археологсем чакаласа тупнă авалхи вырăнĕсем: Кноссе, Малье, Фесте, Гортине тата ыттисем те; Ретимно хулинчи Фортецца ятлă Венеци карманĕ, Самари ту хушăкĕ. Крит Миной цивилизацин (пирĕн эрăччен 2600 - пирĕн эрăччен 1400) тĕп вырăнĕ пулнă, вăл ĕнтĕ Европăра чи ватти шутĕнче пулать.
