Чăваш чĕлхи

Article on other languages:

• Tschuwaschische_Sprache
• Çuvaş_dili
• Сыуаш_теле
• Чувашки_език
• Tchouvacheg
• Txuvaix
• Çuvaş_tili
• Čuvaština
• Чьвашьскъ_ѩзыкъ
• Tschuwaschische_Sprache
• Chuvash_language
• Ĉuvaŝa_lingvo
• Idioma_chuvasio
• Tšuvaši_keel
• Tšuvassin_kieli
• Tchouvache
• Suvaisis
• चुवाश_भाषा
• Csuvas_nyelv
• Bahasa_Chuvash
• Lingua_ciuvascia
• チュヴァシ語
• Шуаш_тілі
• 추바시어
• Чуваш_тили
• Čuvašu_valoda
• Чувашки_јазик
• Bahasa_Chuvash
• Ветькень_кель
• Tschuwasch’sche_Spraak
• Tsjoevasjisch
• Tsjuvasjisk_språk
• Tsjuvasjisk
• Język_czuwaski
• Língua_tchuvache
• Чувашский_язык
• Чуваш_тыла
• Чувашки_језик
• Tjuvasjiska
• ภาษาชูวัช
• Çuvaşça
• Чуаш_теле
• Чуваська_мова
• 楚瓦什語

	del.icio.us
	Digg
	Furl
	Reddit
	Rojo
	Add to OnlyWire

Чăваш чĕлхи — тĕрĕк чĕлхисенчен пĕри, пăлхар ушкăнне кĕрекен пĕртен-пĕр чĕрĕ чĕлхе. Ку ушкăна тата Атăлçи пăлхарпа хазар чĕлхи те кĕнĕ. Чăваш чĕлхи Чăваш республикинче вырăс чĕлхипе пĕр тан патшалăх чĕлхи шутланать. Чăваш чĕлхине пĕлекен йышĕ — 1,3 млн. çын яхăн (2002 çулхи кăтарту). Унăн виçĕ диалект пур: тури (вирьял), анатри тата мал (е анат) енчи.

Чăваш чĕлхин характеристики

Чăваш чĕлхи - сăмах тытăмĕ енĕпе агглютинациллĕ , фонетика енĕпе сингармонизмлă чĕлхе.

Чаваш чĕлхин диалекчĕсем

Юлашки çулсенчи тĕпчев ĕçĕсене хисеплесе, хальхи чăваш чĕлхинче тăватă диалект палартнă: у-калакан, о-калакан, касса хăваракан аффикслă, «-ке» диалекчĕ.

• Чăваш халăхĕн чылайăшĕ у-калакан диалекчĕпе усă курать. Вĕсен шутне анатри (низовые) тата анат енчи (средненизовые) чăваш çыннисем кĕреççĕ.
• О-калакан диалекчĕпе вирьял е тури (верхние) чăвашĕсем калаçаççĕ.
• Касса хăваракан аффикăслă диалекчĕпе калаçакансем — Шăмăршă тата Патăрьел чăвашĕсем.
• «-Ке» диалекчĕпе Элĕк районĕн, Муркаш районĕн, Çĕмĕрле районĕн тата Етĕрне районĕн чăвашĕсем.

Чĕлхен çак диалекчĕсем кашни хăй тĕллĕн чылай тапхăр тăсăлăвĕнче аталанса пынă, çавăнпа вĕсем халĕ те пĕр-пĕрин çине пусăм-сĕм яраймаççĕ.

Кашни чăваш диалекчĕн авал хăйĕн патшалăхĕ пулнă. Хальхи чăваш халăхĕ авалхи 5-6 патшалăхĕсенче пурăннă теме сăлтавсен никĕсĕсем пур. Каспиçум сăварĕсем ячĕпе чăвашсен асаттисем Атăл çине куçса килнĕ те паянкунхи чăваш тĕнчин никĕсне çирĕплетсе тăраççĕ.

Чăвашла тухакан массăллă информаци хатĕрĕсем

Чăваш Енре те тулăшĕнче те чăвашла хаçат-журнал, радиопередачисемпе телепередачисем тухаççĕ.

Усă куракан кодлăхĕсем

Вырăс кодлăхĕсене хушса тунă 4 ятарлă саспаллисем çакăн пек вырнаçтарнă:

Ăнлантаркăч: Latin 1+A кириллица кодлăхĕ пулмасассăн та, ăна пĕтĕм саспалли курăнасси валли тăтăшах усă кураççĕ.

Чăваш чĕлхин тĕпчевçисем

• Страленберг Филипп-Иоган — швед тĕпчевçи.
• Шотт Вильгельм — Тухăçпа Китай тĕпчевçи, Германи профессорĕ.
• Аракин Владимир Петрович — филологи ăслăлăхĕсен тухтăрĕ, профессор.
• Ахметьянов Рифкат Газизянович — филологи ăслăлăхĕсен тухтăрĕ, профессор.
• Виноградов Юрий Михайлович — филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ, профессор.
• Фейзханов Хусейн — чăваш чĕлхи тĕпчевçи.
• Прицак Омельян О. — чăваш чĕлхи тĕпчевçи.
• Герард Фридрих Миллер — чăваш чĕлхи тĕпчевçи.
• Нури Йӳдже — чăваш чĕлхи тĕпчевçи.
• Йожеф Буденц — чăваш чĕлхи тĕпчевçи.
• Йоханнес Бенцинг — чăваш чĕлхи тĕпчевçи.
• Клара Адягаши — чăваш чĕлхи тĕпчевçи.

Чăваш чĕлхипе ытти чĕлхесем хушшинчи çыхăнусем

Чăваш чĕлхипе япон чĕлхи хушшинчи çыхăнусем çинчен япон чĕлхи ятлă статьяра вулама пултаратăр.

Çавăн пекех пăхăр

• Чăваш алфавичĕ
• Ламбдаизм
• Ротацизм
• Чăваш чĕлхи çинчен кĕнекесемпе публикацисем

Каçăсем

• Чăваш-вырăсла Вебсăмахсарĕ, ку сайтра этимологи пайĕ те пур
• Чăваш Халăх Канашлавĕ, ыйту пулсан, кунта çӳтсе явма пултаратпăр